خطبا و گويندگان و نويسندگان بليغى كه در جهان اسلامى شهرت دارند ابن نديم در الفهرست در شمار خطباى نامدار ، امير المؤمنين على ( ع ) ، طلحة بن عبد اللّه ، عبد اللّه بن زبير ، عبد اللّه بن عباس بن عبد المطلب و 17 تن ديگر را ذكر مىكند . و در شمار بليغان نامدار از ابو مروان غيلان ، سالم كاتب ، هشام بن عبد الملك ، عبد الحميد بن يحيى و خالد بن ربيعه سوقى و 50 تن ديگر نام مىبرد و معتقد است كه بليغ‌تر از همه مردم ده نفرند : عبد اللّه بن مقفّع ، عمارة بن حمزه ( جبل بن يزيد ) حجر بن محمد ، محمد بن عجر ، انس بن ابو شيخ ( كه احمد بن يوسف كاتب ، بر او تكيه داشت ) . سالم ، مسعده ، هرير ، عبد الجبّار بن عدى ، احمد بن يوسف . و در پايان اين بحث ابن نديم مىنويسد : بهترين كتابها نزد همه عبارتند از : عهد اردشير ، كليله دمنه ، رساله عمارة بن حمزه ، يتيمهء ابن مقفع رسالة الخميس احمد بن يوسف كاتب . در ميان محققان و پژوهندگان عالم اسلام مرزبانى ( ابو عبد اللّه ) كه نژادش خراسانى و ايرانى است ، بيش از ديگر دانشمندان كتب و آثار سودمند از خود به يادگار گذاشته است و اين كتابها از اوست : 1 - كتاب المؤنق : در اخبار شاعران مشهور دورهء جاهليت كه چنين شروع شده : امرؤ القيس و طبقهء او و مخضر ميان ( يعنى شعرايى كه نيمى از عمرشان در جاهليّت و نيم ديگر در اسلام سپرى شده است ) و اسلاميانى كه دنبال آنان آمدند ، در هر طبقه كه بودند و جرير و فرزدق و هم‌رديفان آنها را در صدر اسلاميان قرار داده و بهترين آثار آنان را تا آغاز عهد عباسيان شرح داده است . و شمارهء اوراق آن بيش از پنجهزار ورق است . 2 - كتاب المستنير : در اخبار شاعران مشهورى كه پيدا شدند و شعر زيادى داشتند با منتخباتى از اشعارشان ، به‌ترتيب نسب و زمان آنان و اوّلشان بشار بن برد و آخرشان ( ابو العباس عبد اللّه ) بن معتز بود . . . شمارهء اوراق اين كتاب ، 6 هزار ورق ، به خط مرزبانى در 6 جلد سليمانى است . 3 - الكتاب المفيد : داراى چندين فصل است . فصل اول ، مشتمل بر اخبار شاعرانى